udomowienie psa

Udomowienie psa i innych zwierząt

Udomowienie psa i innych zwierząt to moim zdaniem temat ogromnie ciekawy. Nie da się ukryć, że zwierzęta w roli człowieka pełnią ważną rolę i stoją za sukcesem naszej cywilizacji. W końcu, jeśli człowiek nie nauczyłby się zwierząt udomawiać i hodować to nadal biegalibyśmy z dzidami i polowali na swoje pożywienie. Nie mielibyśmy jedzenia, ochrony i wsparcia.

O ile w tym wszystkim większość jest zasługą człowieka to w końcu nie możemy udawać, że zwierzęca kooperacja nie była w tym przydatna. Dlaczego jednak akurat te zwierzęta zostały udomowione, a inne nie? Jak wygląda udomowienie psa? Czy jest jakiś powód, że zamiast psów nie chodzimy na smyczy z niedźwiedziami? Dlaczego człowiek jeździ konno, a nie na zebrze? Dzisiaj właśnie o tym.

Udomowienie vs Oswojenie

Wiele osób nie widzi różnicy w tych dwóch słowach, ale jednak taka różnica jest. Przede wszystkim udomowiony jest cały gatunek, a nie pojedyncze zwierzę. Pojawiając się w takiej samej konfiguracji (zapach, ubranie, zachowanie) i w regularnym czasie można spowodować, że dzikie zwierze przestanie być przy człowieku płochliwe, a nawet zachowywać się przyjaźnie. Nie będzie to jednak zwierzę udomowione, a jedynie oswojone.

udomowienie psa i tygrysa

W teorii oswoić można każde, nawet najbardziej dzikie zwierzę. Jednak przez oswojenie rozumiemy tylko tolerowanie lub akceptowanie. Natomiast udomowienie przebiega na poziomie genetycznym, a nie tylko zmianie w zachowaniu.

W skrócie można napisać, że zwierzę oswojone to zwierzę, które będzie próbowało Cię zabić :D Udomowienie wymaga zmiany danego gatunku na poziomie genetycznym na podstawie hodowania najbardziej oswojonych zwierząt tak długo, aż osiągnie się całkowicie nowy gatunek w aspekcie genetycznym.

Udomowienie psa i innych zwierząt – zalety

Na samym początku warto rozważyć sens udomowienia zwierząt. Czy człowiekowi się to opłaca? Oczywiście teraz żyjemy we względnym luksusie i możemy opiekować się zwierzętami zgodnie z naszym ”widzimisie”. Jednak dawno dawno temu była to ciężka decyzja. Czy lepiej poświęcić czas i udomowić dane zwierzę, czy jednak lepiej biegać z dzidą po lesie i polować?

Naprawdę warto docenić wpływ jaki miało udomowienie zwierząt na człowieka. Przede wszystkim dało to człowiekowi stały, regularny i kontrolowany dostęp do pożywienia. Nie byliśmy już zależni od naszych możliwości łowieckich. W połączeniu z postępem w uprawie rolnej spowodowało to wszystko, że człowiek nagle miał więcej wolnego czasu.

udomowienie psa niedźwiedź

Wcześniej większość dnia poświęcaliśmy na polowaniu, a nie na postępie. Mając dostęp do pożywienia bez konieczności biegania wiele kilometrów za zwierzętami spowodował, że człowiek miał po prostu czas na rozwój. Udoskonalaliśmy uprawy, hodowlę zwierząt i czyniliśmy wszystkie te elementy bardziej skutecznymi.

Praktycznie każdy element naszego świata wyglądał wtedy inaczej, a postęp spowodowany jest przez człowieka. Obecnie przykładowo owce mają o wiele grubsze futro i dają więcej wełny. To tylko i wyłącznie zasługa człowieka, który tak hodował te zwierzęta, aby zwiększyć możliwe zyski. Krowy dają więcej mleka, owce są bardziej puszyste, świnie są większe i tak dalej.

Możemy się teraz oczywiście obrażać, że człowiek jest jakimś szatanem, że zwierzęta zmieniał zgodnie ze swoimi potrzebami. Mi się jednak wydaje, że całej historii ludzkości należy się szacunek, bo właśnie te dawne poświęcenia i zmiany stworzyły dzisiejszy świat. Dzięki temu możemy siedzieć i narzekać, że z człowieka taki okrutnik :)

udomowienie psa rolnictwo

Udomowienie i modyfikacje hodowlane zwierząt miały ogromny wpływ na postęp i rozwój wczesnych ludzi. To dzięki temu mamy dzisiaj taki świat jaki mamy. Nie w negatywnym sensie, a pozytywnym właśnie. Dzięki temu możemy sobie iść do sklepu i kupić mleko, ciepłe ubrania, mięsko na obiad i tak dalej.

Jak wygląda udomowienie psa i innych zwierząt?

Przechodzimy do sedna, czyli do rzeczy ważnych. Przede wszystkim nie każde zwierzę można udomowić. Dany gatunek musi spełnić kilka zasad, aby człowiek mógł w ogóle myśleć o tym procesie. Wyjaśnimy każdą zasadę, na czym polega i dlaczego tak, a nie inaczej :)

Łatwe wyżywienie

Zwierzęta udomawia się w konkretnym celu. Może to być chęć pozyskania ich futra, zdobycie pożywienia lub unikalne funkcje pomocnicze (transport, ochrona innych zwierząt). W związku z tym, aby człowiekowi opłacało się dane zwierzę udomowić to aspekty pozytywne muszą przewyższyć ”koszty”.

Nikt nie udomowi tygrysa dla pożywienia, jeżeli dla uzyskania 1 kg tygrysiego mięsa trzeba będzie wykarmić go 100 kg mięsa wieprzowego. Oczywiście to pewne uproszczenie, ale wiadomo o co chodzi. Udomowienie musi się człowiekowi przede wszystkim opłacać. Nie będziemy udomawiać również np: dziobaka, bo dziobaki generalnie są bezużyteczne dla nas, a jeść muszą :D

udomowienie psa krowa

Najlepsze dla człowieka są zwierzęta, które nie mają skomplikowanych potrzeb żywieniowych. Świetne są zwierzęta jedzące to, co mają wokół siebie, czyli trawę. Trawa też jest darmowa (lub stosunkowo tania), więc tym lepiej dla nas.

Również udomowienie psa w dużej mierze upierało się na jego możliwościach żywieniowych. Wilki wolały pozostać przy swojej diecie mięsnej i polowaniu. Natomiast pewne osobniki zdecydowały się na skupienie wokół ludzkich osad, gdzie żywiły się naszymi odpadkami – resztami pożywienia. Dzięki takiej elastyczności dietetycznej udomowienie psa było możliwe.

Finalnie wszystko zależy od tego, ile człowiek jest w stanie ”wydać” na udomowienie danego zwierzęcia. Konie są tańsze w utrzymaniu, więc nie opłaca się jeździć na tygrysach. Zresztą kwestie użytkowe zwierząt są bardzo ważne. Wracając do konia to bardzo łatwo zauważyć spadek liczebności tych zwierząt, mimo, że służyły człowiekowi do transportu o wiele dłużej niż samochody.

udomowienie psa stare samochody

Jednak w kwestiach ekonomicznych nie ma litości. Samochody są lepsze, więc konie idą w odstawkę. Taki pies również stracił na swoich walorach użytkowych, jeśli chodzi o pomoc w pasieniu, ale znalazł sobie inne zastosowanie. Obecnie psy pracują w policji, w wojsku, jako psy lecznicze (dogoterapia), jako asystenci osób niepełnosprawnych i tak dalej.

Przyjazna natura

Dlaczego człowiek udomowił konia, a nie na przykład zebrę? Prawda jest taka, że zebry to straszne dupki :D Kopią, gryzą, są płochliwe i generalnie są nieprzyjemne. Niektórych zwierząt nie opłaca się udomawiać, ponieważ proces jest trudny i skomplikowany.

udomowienie psa i zebry

Udomowienie psa nie było problemem, ponieważ ten sam przychodził blisko człowieka, aby otrzymać pożywienie. Wystarczyło wykorzystać tę psią cechę, a proces oswajania i udomowienia nie był zbyt trudny. Są różne teorie o tym, jak dokładnie wyglądało udomowienie psa. Ja jestem osobiście zwolennikiem tej, która mówi, że pies udomowił się sam.

Ludzie zakładali osady, a w okolicy zaczęły pojawiać się wysypiska śmieci i resztek jedzenia. Przodkowie psa postanowili, że łatwiej karmić się resztkami niż polować i tak krok po kroku zbliżali się do człowieka. Człowiek zauważył korzyści wynikające z posiadania psa i tak to się stało. Można więc powiedzieć, że to pies sam się udomowił i mu z tym dobrze.

Przyjazna natura oznacza wiele rzeczy, nie tylko brak agresji. To również spokojne zachowanie i brak płochliwości. Krowę można ogrodzić i będzie sobie grzecznie stała w zagrodzie. Antylopa będzie miała to w nosie lub się czegoś przestraszy i przeskoczy płotek. Wymaga więc o wiele większych zabezpieczeń i pilnowania. Nie na rękę to człowiekowi, który wybiera najwygodniejsze rozwiązania.

udomowienie psa zebra meme

Możliwości rozmnażania

Weźmy na przykład takiego słonia – słonie są przyjazne, bardzo inteligentne i jedzą rośliny. Dlaczego słoń nie jest udomowiony, a tylko oswojony? Słonie mają długi i skomplikowany proces rozmnażania. Żyją długo, nie mają licznego potomstwa i tak dalej.

Jeden człowiek nie jest w stanie w ciągu swojego życia zmodyfikować słonia, aby był bardziej dostosowany do nas – po prostu za długo to trwa. Natomiast taki pies? Pies może mieć młode dwa razy w roku, a jeden miot liczyć kilka szczeniaków. Młode psy szybko dorastają i szybko są gotowe do ponownego rozmnażania. Dzięki temu w ciągu swojego życia jeden hodowca może całkiem znacznie zmienić swoje psy, jeżeli będzie odpowiednio łączył zwierzęta. W ciągu kilku pokoleń można uzyskać całkiem nowego psa zarówno w kwestii eksterierowej jak i psychicznej (użytkowej).

udomowienie psa szczeniaki

Danego słonia można oswoić, ale udomowienie całego gatunku nie wydaje się opłacalne. Z tego powodu słonie są wykorzystywane i nawet brały udział w wojnach, ale nie zapewniają wystarczającej ilości korzyści, które powodowałyby opłacalne poświęcenie tak dużej ilości czasu na rozmnażanie i hodowanie, aby słonia udomowić.

Hierarchia

Ten punkt jest bardzo istotny i tak jak wszystkie powyższe, niezbędny do udomowienia danego zwierzęcia. Gatunek musi mieć jakąś hierarchię – stadność, poczucie rodziny lub wspólnoty.

Świetnym przykładem są konie, które łączą się w grupy z jednym ”konioliderem” na czele. Jeżeli człowiekowi uda się złapać konia-lidera to jest ogromna szansa, że pozostałe konie pójdą za nim. Wystarczy udomowić przywódcę, aby móc udomowić całe stado. To oczywiście ogromne uproszczenie (trzeba złapać dzikiego konia, dzięki czemu ma się całe stado, potem hodować najbardziej przyjazne osobniki aż do uzyskania zmiany genetycznej i w finale uzyskania udomowionego gatunku).

Tutaj znowu możemy wrócić do zebry, która jest dupkiem. Zebry łączą się w luźne grupy, ale tylko i wyłącznie z takiego powodu, że tak jest łatwiej w kwestii zdobywania pożywienia i przetrwania. Natomiast nie mają swojego lidera i jeżeli ktoś złapie jedną zebrę to inne mają to gdzieś.

udomowienie psa wilki

Zwierzęta z hierarchią dbają o sobie i im po prostu zależy. W wielu przypadkach jest również szansa, że człowiek może stać się członkiem i liderem ich stada. Z tego punktu widzenia udomowienie psa oznacza po prostu tyle, że człowiek jest psim liderem. Psy nie są lojalne człowiekowi dlatego, że je udomowił. Są lojalne, ponieważ uważają człowieka za członka swojej rodziny.

To też taki trochę smutny element, szczególnie jak ktoś krzywdzi swojego psa. Pies ufa bo jesteś jego rodziną, dlatego Ci pomaga, przychodzi do Ciebie, bierze jedzenie i nie atakuje. Jak ktoś jest dupkiem i znęca się nad psem to dla psa rzecz niezrozumiała, która nie ma u tego gatunku swojego odnośnika. Wilki w swoim stadzie nie znęcają się nad sobą.

Podsmowanie

Z tego wszystkiego wynika, że i człowiekowi i zwierzęciu należy się szacunek. Udomowienie psa i innych zwierząt pozwoliło nam na ogromny postęp technologiczny i psychologiczny. Mieliśmy czas, aby myśleć, konstruować i się rozwijać. Bez pomocy zwierząt nie byłoby to możliwe.

udomowienie psa

Z drugiej strony zawsze należy pamiętać, że obecnie mało rzeczy w naturze jest tak naprawdę naturalnych. Człowiek nagina otoczenie do swojej woli, ale to jednocześnie oznacza ogromną odpowiedzialność.

Pies tak naprawdę jest taką naszą marionetką, którą sami sobie stworzyliśmy tak, jak chcieliśmy. Pies człowiekowi nie jest nic winien, ale człowiek już psu trochę tak. Warto zatroszczyć się o to, aby relacja psa i człowieka, ale również innych zwierząt przebiegała w jak najlepszych warunkach i wzajemnym szacunku.

Z jednej strony rozumiem ekstremistów, którzy najchętniej wypuściliby wszystkie zwierzęta z klatek na wolność, a człowieka skazali na jedzenie samych warzyw. Jednak z drugiej strony rozumiem również katastrofalne skutki takiego działania na nasz świat. Pamiętajmy, że człowiek jest częścią środowiska, a nie jakimś oddzielnym bytem. Po prostu jesteśmy wyżej na drabinie życia :)

  • Wienio

    Jak to jest z tym szczekaniem u Samoyeda ? Czy często szczeka czy jak czegoś chce ? Czy trzeba go zmęczyć żeby się wyciszył ?

    I jak to jest z innymi psami bo w jednym artykule czytam że to pies dominujący i musi dojść do starcia. Wiem że Husky takie są, ale mi się wydaje że Samoyed umie się dogadać i nie dąży do starcia.

    • Szczeka bardzo często – od razu warto powiedzieć, że to nie jest pies dla ludzi, którzy lubią ciszę :) Nie da się go zmęczyć, samojedy po prostu są rozmowne. Nie, że z nudów szczekają, ale tak po prostu – bo lubią.

      Jeżeli chodzi o starcia i dominację to wszystko zależy od psa. Nie można jednoznacznie powiedzieć, że każdy samojed to pies łagodny. One tylko tak łagodnie wyglądają, ale to pies jak każdy inny.

      Jakbym porównał nasze dwa psy to powiedziałbym, że nasz owczarek jest łagodniejszy.

  • Bardzo ciekawy post. Takie przybliżenie historii. Super.

    • Mi się wydaje konieczne, żeby ludzie nie zapomnieli jak to wygląda z tymi zwierzętami. W obecnych czasach łatwo zapomnieć i psa traktować po prostu jak psa… Nie patrząc na jego wkład w rozwój człowieka :)