historia psa jak powstal pies domowy

Historia psa – jak powstał pies domowy?

Historia psa? To nie jest tak nudny temat jak się wydaje. Na pewno wiele osób zastanawia się skąd wziął się pies domowy i jak rozwijał się w ciągu  tysięcy lat. Oczywiście wszyscy niby wiedzą, że przecież psy pochodzą od wilków, ale czy to jest wystarczające?

Dzisiaj dokładnie o tym – historia psa – jak powstał pies domowy. Taka wiedza na pewno się przyda, aby móc lepiej zrozumieć swojego pupila. Powstanie psa nie jest tak proste i jednoznaczne jak się wydaje. Nawet pomimo ogromnych zmian technologicznych, dostępu do zaawansowanych badań oraz przeprowadzania wielu eksperymentów – nadal nie ma jednoznacznej teorii, która w zupełności opowiedziałaby nam o genezie tych zwierząt.

historia psa pies udomowiony

Dlaczego ważne jest poznanie historii psa?

Poznanie historii psa jest bardzo ważne, ponieważ sama kwestia pokazuje nam jak mało jeszcze wiemy o tych zwierzętach. Bardzo często można znaleźć w internecie niepełne informacje, które starają się przedstawić cały pogląd na temat tych zwierząt.

Prawda jednak jest taka, że po tylu latach wspólnej historii z psami, nadal nie jesteśmy pewni skąd te zwierzęta się wzięły. Można znaleźć ogólne informacje, że ich przodkiem był wilk, że pochodzą z Azji – a może z Afryki? Czy to człowiek udomowił psa, a może to wilk sam wybrał udomowienie? Może jednak nie wilk, a inne ”psowate” – kojoty na przykład?

W obecnych czasach bierzemy naszego psa za pewnik, a tak naprawdę mało wiemy o tych zwierzętach. Zmiany, które następowały w ciągu całej ewolucji psa są przeogromne, a aktualnie psy są najbardziej różnorodną grupą wśród wszystkich ssaków. Jak do tego doszło, jeżeli ich wspólnym przodkiem był wilk?

Historia psa – teorie

Zaczynamy ciekawym filmikiem z Planete+

Najpierw zajmijmy się samą genezą powstania psa domowego oraz jego ewolucją z wilka szarego. Obecnie najpopularniejsze są dwie teorie. Jedna z nich mówi o tym, że to człowiek udomowił wilka. Druga, że to wilk wybrał udomowienie. Bardzo podobne, ale różne w fundamentalnym znaczeniu.

Udomowienie przez człowieka

Trudno stwierdzić z całą pewnością kiedy, ale teoria ta mówi, że w dawnych czasach ludzie wpadli na pomysł zabierania wilczych szczeniąt. Takie maluchy od małego spędzały czas z człowiekiem, więc w odróżnieniu od dorosłych osobników nie bały się ludzi.

historia psa szczeniak wilka

Oczywiście to bardzo proste stwierdzenie – nie da się genetyki oraz instynktu wilka tak po prostu zmienić. Biorąc do siebie szczeniaka psa wiemy, na co się piszemy – dorosły osobnik nas przecież nie zabije, prawda? Jednak w przypadku szczeniąt wilków nie jest to takie oczywiste. Nawet obecnie przeprowadza się eksperymenty, gdzie bardzo wcześniej (nawet w ok. 10 dnia życia) oddziela się wilcze szczenięta od rodziców.

Następnie przez całe ich życie spędzają każdą chwilę z człowiekiem. Dorosłe osobniki w pierwszej generacji nie boją się ludzi, ale nadal trzeba być w pobliżu bardzo ostrożnym – nagłe lub gwałtowne ruchy mogą sprowokować zwierzę. Następnie z dostępnej puli zwierząt wybiera się najbardziej spokojne i towarzyskie wilki i prowadzi do powstania potomstwa. Nawet po kilku generacjach trudno otrzymać prawdziwie ”udomowione” wilki.

Właśnie takie spostrzeżenia sprawiają, że trudno uwierzyć, aby to właśnie człowiek udomowił wilki w dawnych czasach. Średnia życia człowieka była wtedy o wiele krótsza, a warunki mało sprzyjające, aby ludzie inwestowali swój czas i zasoby w celu umyślnego udomawiania.

Wilki wybrały udomowienie

wilk szary

To kolejna popularna teoria. Mówi ona o tym, że to wilki same w sobie wybrały udomowienie. Wynika to z przyczyn ekonomicznych, ponieważ zwierzęta te po prostu miały łatwiejszy dostęp do pożywienia jeżeli współpracowały z człowiekiem.

Oczywiście nie stało się to nagle, a trwało wiele setek lat. Niektóre źródła twierdzą, że 125 tysięcy lat temu psy oddzieliły się od wilków euroazjatyckich. Inne, że dopiero 15 tysięcy lat temu wytworzyły osobny gatunek.

Teoria samoistnego udomowienia się wilka sugeruje, że duży wpływ na to miało osiedlenie się ludzi oraz powstałe w wyniku tego śmieci. Wcześniej ludzie prowadzili koczowniczy tryb życia – regularnie zmieniali swoje położenie w poszukiwaniu najlepszych terenów. Jednak w późniejszym czasie zdecydowali się na osiadłość w jednym miejscu – wtedy powstawały pierwsze osady i wioski.

Taki tryb życia spowodował, że w okolicach występowania ludzi zaczęły pojawiać się śmieci oraz wysypiska, które składały się głównie z resztek jedzenia. Takie składowiska ”darmowego” pożywienia przyciągały wiele gatunków zwierząt – ptaków oraz właśnie wilków.

Jednak spośród wszystkich gatunków zwierząt tylko wilki wyrobiły sobie brak lęku na człowieka. Inne stworzenia od razu uciekały, przez co miały gorszy dostęp do jedzenia. Wilki natomiast nie płoszyły się łatwo, więc miały niejako pierwszeństwo do pokarmu. Taka sytuacja spowodowała, że coraz więcej wilków żyło na śmietniskach i nie musiało polować na pożywienie.

Ciągła interakcja z człowiekiem, łatwy dostęp do pożywienia, brak polowania – wszystko to spowodowało, że wilki z generacji na generację były coraz bardziej przychylne człowiekowi – było im to po prostu na ”łapę”.

Fazy domestykacji psa

Wyróżniamy 4 etapy domestykacji psa, które prowadzą od wilka do pupila domowego:

  • Faza Symbiozy – polega na zalążkach współpracy człowieka z wilkiem, gdzie oba gatunki zauważają zalety takiej współpracy. Wilk ma dostęp do odpadków żywieniowych człowieka (pożywienie), a człowiek łatwiejsze polowanie oraz większe bezpieczeństwo (czujność wilka)
  • Faza Zacieśniania Więzów – zacieśnianie współpracy oraz stopniowe blokowanie dostępu do zwierząt dziko żyjących
  • Faza Świadomej Selekcji – człowiek zaczyna w sposób świadomy wybierać zwierzęta do dalszej hodowli
  • Faza Hodowli – człowiek hoduje zwierzęta ze względu na eksterier (zewnętrzny wygląd psa zgodny z pewnym wzorcem)

Poniżej bardzo ciekawy film, który bardzo polecam. Niestety w angielskiej wersji językowej.

Historia psa – skąd są psy?

Trudno jednoznacznie określić skąd są psy. Budowa ciała, czaszki oraz badania krwi wskazywały, że te zwierzęta rzeczywiście pochodzą od wilków euroazjatyckich. Argumenty te popełnił Hans Rabr.

Jednocześnie inną teorię głosił Darwin, który twierdził, że udział w powstaniu psów miały szakale oraz kojoty, które występowały na terenach Ameryki Północnej oraz Azji mniejszej.

Kolejna teoria mówi o brakującym ogniwie – bezpośrednim przodku psa (a następcy wilka), który zbliżony był do psów dingo lub pariasów.

Najnowsze badania jednak wskazują, że psy nie pochodzą z Azji, a z Afryki. Pracownicy Uniwersytetu Cornella w USA (Adam Boyko i jego współpracownicy) opublikowali artykuł wraz z rezultatami badań, które pozwalają przypuszczać, że psy rozprzestrzeniły się po całym świecie z Afryki – wraz z przodkami człowieka.  Naukowcy porównali genom różnych psów, a wyniki wskazywały, że genom afrykański jest mocno rozprzestrzeniony wśród psów.

historia psa ewolucja wilka

Przykładowa ewolucja: od wilka do psa

Udomowienie psa

Psy współpracujące z człowiekiem pojawiają się w wielu tekstach źródłowych oraz materiałach historycznych. Początki udomowienia szacuje się na ok. 12 000 lat przed naszą erą – psy były głównie używane a Syberii, ale źródła wskazują również na Palestynę oraz Irak.

historia psa pies w sredniowieczu

Współczesne badania oraz prace archeologiczne doprowadziły do odkrycia szkieletu psa sprzed 31 tysięcy lat p.n.e. Tego typu odkrycia weryfikują wcześniejsze hipotezy i wskazują, że pierwszymi ludźmi, którzy udomowili psy mogli być ludzie z kultury oryniackiej.  Różne analizy wskazują również, że pierwsze psy domowe przypominały wyglądem obecną rasę Husky Syberyjskiego – jednak były od niej znacznie większe.

Pies w Polsce

Najstarszą pozostałością psa domowego w Polsce jest czaszka znaleziona w okolicach Sandomierza. Znalezisko datowane jest na 4 000 lat przed naszą erą. W tamtych terenach znaleziono również grób człowieka pochowanego z pięcioma psami – grób z okolic 1700 roku p.n.e.

W Polsce psy cieszyły się dużą popularnością w średniowieczu. Wykorzystywane były przede wszystkim do pomocy podczas polowań. Warto zauważyć, że wyłącznie wyższe klasy społeczne (możnowładcy, biskupi) mieli prawa do trzymania  tych zwierząt. Najczęstsze rasy to wszelkie ogary oraz charty. Również wyżły i brytany.

Wraz ze zmniejszającą się ilością zwierzyny leśnej spadała również popularność ras typowo polujących.  Natomiast od XVI wieku zaczęto trzymać łagodniejsze psy, które wykorzystywane były do wypasania oraz strzeżenia stad owiec. Ciekawym materiałem, który informuje oraz dokumentuje hodowlę psów w Polsce jest książka z XVII wieku o tytule ”Myślistwo z Ogary” Jana Ostroroga (polski pisarz, przyrodnik oraz wojewoda poznański).

Co nam daje historia psa?

historia psa rycina

W sumie to nic i to jest ważne. Można znaleźć różne hipotezy oraz spekulacje, ale nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi jaka jest geneza powstania psa domowego oraz jak dokładnie przebiegały początki współpracy człowieka z wilkiem.

Ważne jest, aby zauważyć, że to niekoniecznie człowiek był tą stroną, która pierwsza zdecydowała się na współpracę. Rozróżnienie tego jest szczególnie ważne, aby ocenić kto kogo zmusił do udomowienia. Czy to człowiek na siłę udomowił psa, a może to jednak wilk sam zdecydował się na współpracę z ludźmi?

Obecnie psy są dla nas pewnikiem – ras jest mnóstwo, psów również. Często uważa się nawet, że tych zwierząt jest za dużo, patrząc na stany naszych schronisk. Historia psa i człowieka jest naprawdę długa – warto czasami na to spojrzeć szczególnie teraz, kiedy wydaje się, że częściej pies przeszkadza niż pomaga.

historia psa pies w zyciu czlowieka

Oczywiście nadal jest ogromna ilość psiarzy, którzy uwielbiają spędzać czas ze swoimi pupilami. Poświęcają się hodowli, szkoleniu oraz aktywnością sportowym, dzięki czemu odpowiednio eksploatują te zwierzęta – nie dając im popaść w zapomnienie. Jednocześnie coraz częściej psy pełnią po prostu rolę dekoracyjną – mają być grzeczne i ładnie wyglądać.

Warto również zauważyć jak ogromną uwagę przykłada się aktualnie do cech wizualnych psa, czyli do eksterieru (nie tylko u szarego posiadacza psa, ale również u profesjonalistów, hodowców – także w organizacjach typu zkwp, kennel klub, fci itd.). Jednocześnie całkowicie ignorując fakt użytkowości i funkcjonalności psa. Niestety brak zainteresowania ze strony odpowiednich organizacji oraz osób może spowodować, że te zwierzęta w końcu staną się bezużytecznymi dekoracjami, które nie będą w stanie same egzystować.

Jeszcze coś na koniec

Historia psa oraz różne teorie powstania tych zwierząt mogą również poddawać pod dyskusję aktualne trendy. Przykładowo barf – poleca się go i reklamuje ogólnymi stwierdzeniami, że surowe jedzenie jest dla psa lepsze, ponieważ jako następca wilka jest przystosowany do tego typu pokarmu.

Co jednak, jeżeli to wilk postanowił się udomowić? Z generacji na generację żywił się ludzkimi odpadkami (mniej lub bardziej przetworzonymi, mięsem, warzywami, ziarnami) – w tym przypadku barf w swoim założeniu może nie mieć sensu. Warto również wiedzieć, że zmiany uzębienia współczesnych psów (porównując uzębienie wilków) wskazują bardziej uniwersalne podejście tych zwierząt do pokarmu (brak zębów przystosowanych do rozszarpywania twardego mięsa i rozrywania skóry, mniejsze kły itd.)

Barf jako sposób żywienia nie jest zły, ale prawdopodobnie reklamowanie go jako idealny sposób żywienia psa ze względu na pochodzenie od wilka – to już może nie być do końca prawda. To tylko taka ciekawostka na koniec, która pozwala uzmysłowić sobie jak duży wpływ ma historia psa (jego rzekome pochodzenie od wilka, ścieżka ewolucji, podchodzenie) ma na nasze aktualne postrzeganie tych zwierząt oraz ich potrzeb.